Starostwo Powiatowe w Wąbrzeźnie

Treść Strony

POWSTANIE SYSTEMU ZARZĄDZANIA KRYZYSOWEGO W POLSCE

Jedną z ważniejszych funkcji nowoczesnego państwa jest zapewnienie obywatelom poczucia bezpieczeństwa oraz ochrony przed zagrożeniami powodowanymi siłami natury lub działalnością człowieka. Wynika ona z norm zwyczajowych i prawnych, których celem jest realizacja podstawowego prawa człowieka – prawa do życia i jego permanentnej ochrony.
Organizowanie zbiorowej ochrony ludności w naszym kraju ma bogatą tradycję.
Najważniejszą przyczyną tworzenia struktur i formacji ochronnych była konieczność zbiorowej ochrony bezbronnej ludności cywilnej i najcenniejszego dorobku materialnego przed niszczącymi skutkami kataklizmu, jaki stanowi wojna. Jednakże znaczący rozwój cywilizacji oraz zmienność klimatu wymusiła kompleksowe podejście do zjawiska, jakim jest zarządzanie kryzysowe.
Geneza zarządzania kryzysowego w Polsce.
Obrona Cywilna została powołana do życia przez społeczność międzynarodową, decyzją zawartą w artykule 61 Protokołu Dodatkowego I do Konwencji Genewskich z 12 sierpnia 1949 r. dotyczących ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych. Polska była jednym z pierwszych spośród 163 państw, które podpisały dokumenty tzw. Prawa humanitarnego, przyjętego w IV Konwencji Genewskiej z 12 sierpnia 1949 r. o ochronie osób cywilnych podczas wojny. Nieco później podpisała dalsze dokumenty prawa humanitarnego, opracowane ostatecznie w latach 1974 – 1977 i uchwalone na konferencji dyplomatycznej.
Należą do nich dwa protokoły dodatkowe do konwencji genewskiej z 12 sierpnia 1949 r. noszące nazwy:
- o ochronie ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych (protokół I),
- o ochronie ofiar nie międzynarodowych konfliktów zbrojnych (protokół II).
Zostały one wyłożone do podpisu 12 grudnia 1977 r. w Bernie (Szwajcaria). Wtedy podpisały je 62 państwa, w tym Polska. Fakt ten uznaje się w prawie międzynarodowym za przystąpienie stron do realizacji.
Zgodnie z zapisami artykułu 137 wymieniona tam Obrona Cywilna ma na celu ochronę ludności, zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury, ratowanie i udzielanie pomocy poszkodowanym w czasie wojny oraz współdziałanie w zwalczaniu klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska oraz usuwaniu ich skutków.
Widać zatem, że większość zadań Obrony Cywilnej wymienionych w definicji stanowią przedsięwzięcia chroniące ludność i dorobek cywilizacyjny w czasie wojny. Zaś tylko niewielki zakres działań Obrony Cywilnej dotyczy współdziałania z innymi organami w zwalczaniu zagrożeń czasu pokoju. Takie ułożenie zadań Obrony Cywilnej jest zgodne z charakterem jej przeznaczenia, określonym już w międzynarodowym prawie wojennym.
Oznacza to, że jednostki organizacyjne Obrony Cywilnej istnieją wyłącznie w pionie operacyjnym na czas konfliktu zbrojnego.
Reforma Obrony Cywilnej i tworzenie systemu zarządzania kryzysowego.
Pierwszą poważną próbą zreformowania Obrony Cywilnej podjęto w 1997 r. kiedy to przekazano zadania OC z Ministerstwa Obrony Narodowej do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Powodem powyższych zmian była powódź, która w 1997 roku nawiedziła południowo zachodnią cześć Polski.
Na stanowisko Szefa Obrony Cywilnej Kraju powołany został gen. poż. Feliks Dela – zasłużony i doświadczony organizator dużych akcji ratowniczych.
Ogłosił on publicznie program przekształcenia Obrony Cywilnej w powszechny system ochrony ludności, którego rozwiązania wzorowane były na doświadczeniach podobnych systemów działających w państwach NATO. Siłami wykonawczymi systemu miały być profesjonalne siły ratownicze. Zakładano, że będą je stanowić wydzielone pododdziały Państwowej Straży Pożarnej, WP, Policji, a także korpusu technicznego Obrony Cywilnej. Siłami wspierającymi miały być organizacje społeczne o charakterze ratowniczym, organizacje pozarządowe i pomocy humanitarnej.
Na szczeblu centralnym przemianował on wojskowy Sztab Obrony Cywilnej Kraju na instytucję cywilną pod nazwą Urząd Szefa Obrony Cywilnej Kraju. Niestety cały projekt powszechnego systemu ochrony ludności upadł ze względu na zmianę rządu i odwołanie gen. Deli ze stanowiska Szefa Obrony Cywilnej Kraju. Jego następcą został Mariusz Furmanek, który decyzją Premiera Buzka z dnia 1 października 1998 roku został powołany na stanowisko Szefa Obrony Cywilnej Kraju. Podjął on następną, częściowo udaną, próbę przekształcenia obrony cywilnej w system zarządzania kryzysowego w czasie wprowadzania w życie reformy administracyjnej kraju. Doprowadził do zmiany charakteru i nazwy podległej mu centrali Obrony Cywilnej Kraju i komórek organizacyjnych OC, występujących w nowych województwach i powiatach. Reorganizacji uległ Urząd Szefa Obrony Cywilnej Kraju, który został przemianowany na Urząd Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Ludności MSWiA, a w urzędach wojewódzkich utworzono Wydziały Zarządzania Kryzysowego, Ochrony Ludności i Spraw Obronnych kosztem zlikwidowanych Wojewódzkich Inspektoratów Obrony Cywilnej i Sekretariatów WKO. Natomiast w powiatach samorządowych utworzono Powiatowe Centra Zarządzania Kryzysowego, które nie miały jednak określonych jasno kompetencji.
Kolejnym ważnym etapem w zakresie kreowania systemu zarządzania kryzysowego w Polsce było uchwalenie dnia 18 kwietnia 2002 r. ustawy o stanie klęski żywiołowej. Ww. ustawa określa zasady wprowadzenia stanu klęski żywiołowej oraz reguluje zasady funkcjonowania społeczeństwa i administracji publicznej po jego wprowadzeniu. Szczegółowo opisuje zakres działań i kompetencji organów władzy publicznej, a także określa zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w czasie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej.
W dniu 26 kwietnia 2007 r. po podpisaniu przez Prezydenta Rzeczypospolitej weszła w życie Ustawa o zarządzaniu kryzysowym. Do dziś obowiązujący akt prawny dał podstawy prawne do usankcjonowania systemu zarządzania kryzysowego w Polsce.
Różnorodność występujących zagrożeń naturalnych i ścisła specjalizacja jak również profesjonalizacja całej sfery administracji publicznej i jej służb wyzwaniem, wymusiła na rządzących próbę zweryfikowania posiadanych sił i dostępnych środków. Działania te miały na celu opracowanie kompleksowego systemu do zarządzania kryzysowego. Tak zdefiniowany system miał zapewniać efektywne współdziałanie organów administracji publicznej w sytuacjach nadzwyczajnych, które mogą przekształcić się w sytuację kryzysową. Funkcjonalność systemu musiała uwzględniać posiadane zasoby i wprost proporcjonalnie przełożyć je na efektywne działania skierowane na zapewnienie maksymalnego skutku. Taki system musiał cechować się zintegrowaniem, czyli zapewnieniem powiązania pojedynczych elementów w funkcjonalną całość. Kawałkami układanki w zarządzaniu kryzysowym powinny być podmioty ratownicze, takie jak straż pożarna, zespoły ratownictwa medycznego, służby porządku publicznego, czyli policja i straże miejskie, jednocześnie nie zapominając o roli władz administracji publicznej – wójtów, starostów, wojewodów, czy przedstawicieli Rady Ministrów. Istotnymi elementami w systemie zarządzania kryzysowego muszą być także Siły Zbrojne, a także sektor prywatny i organizacje pozarządowe.
Na szczeblu wojewódzkim takim koordynatorem podejmującym najważniejsze decyzję jest wojewoda mający do dyspozycji służby, inspekcje i straże zespolone, a w przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej, także administrację niezespoloną. Równie istotnym elementem integracji systemu zarządzania kryzysowego jest integracja pionowa. Organy decyzyjne rozmieszczone na poszczególnych poziomach podziału administracyjnego państwa (Ministerstwo, województwo, powiat, gmina) tworzą spójną, połączoną elementami operacyjnymi całość. Polega w tym przypadku na przekazywaniu konkretnych informacji operacyjnych pomiędzy poziomami. Jednocześnie, jeżeli zajdzie taka potrzeba każdy z poziomów powinien wspierać działania podejmowane na niższych szczeblach przy nieadekwatności sił i środków szczebla niższego. Taki model działania systemu zarządzania kryzysowego, wymusza szczególną decentralizację działań. Zgodnie z tą zasadą zarządzanie sytuacją kryzysową odbywa się na możliwie najniższym poziomie.
Władze na niższym szczeblu powinny zawsze móc liczyć na pomocniczą rolę wyższego szczebla administracji. System ten cechuje więc relatywnie duży zakres samorządności poszczególnych szczebli administracji, realizowany w zgodzie z zapisami prawa, przy jednoczesnym zapewnieniu możliwości zwrócenia się o wsparcie z poziomu wyższych szczebli, dysponujących adekwatnymi siłami i środkami.