Treść Strony

System Wykrywania i Alarmowania

Ostrzeganie i alarmowanie
Cel – unikanie strat w ludziach i środkach materialnych w sytuacji wystąpienia zagrożenia lub zdarzenia mającego charakter katastrofy.
Cel zostanie osiągnięty poprzez:
- działania zapobiegawcze,
- działania prewencyjne,
- monitorowanie stanu środowisk, w których powstają zagrożenia,
- zapewnienie obiegu informacji między organami zarządzającymi w sytuacji wystąpienia zagrożenia,
- przekazanie ludności informacji o zagrożeniu w odpowiednim czasie.
Podstawowe definicje
- alarm - sygnał z dowolnego źródła informujący, że zostało wykryte skażenie lub że wystąpiła sytuacja kryzysowa, które zaistniały na skutek katastrofy naturalnej lub awarii technicznej, działań terrorystycznych lub na skutek zagrożenia wojennego lub wojny;
- alarmowanie - działania mające na celu natychmiastowe przekazanie sygnału do właściwych terytorialnie władz, służb i do ludności na danym terenie, informującego o zagrożeniu skażeniem, skażeniu lub o sytuacji kryzysowej, które zaistniały na skutek katastrofy naturalnej lub awarii technicznej, działań terrorystycznych lub na skutek zagrożenia wojennego lub wojny;
- monitoring skażeń - systematyczną obserwację prowadzoną w określonych geograficznie punktach lub obszarach w celu wykrywania uwolnionych do środowiska materiałów powodujących skażenie lub w celu stwierdzenia zmian stopnia tego skażenia;
- ostrzeganie - działania mające na celu przekazanie komunikatów i informacji uprzedzających o prawdopodobnych zagrożeniach i zalecających podjęcie działań zabezpieczających i ochronnych oraz instruujące o sposobach wykonania takich działań;
- powiadamianie - przekazanie, przy użyciu wszelkich dostępnych środków, określonych informacji mających na celu zaalarmowanie właściwych władz i ludności o możliwości wystąpienia zagrożenia, o jego wystąpieniu lub ustąpieniu oraz przekazanie informacji dotyczących sposobu postępowania w danym przypadku;
- skażenie - zanieczyszczenie środowiska, w szczególności gruntu, wody, powietrza, żywności, pasz oraz powierzchni ciała ludzi lub zwierząt, niebezpiecznymi substancjami i mieszaninami chemicznymi, materiałami promieniotwórczymi lub zakaźnymi czynnikami biologicznymi, niezależnie od ich rodzaju i czasu ich oddziaływania;
- systemy wykrywania i alarmowania o skażeniach - powiązany organizacyjno-technicznie zespół elementów przeznaczonych do identyfikacji skażeń, wytwarzania, gromadzenia, przetwarzania i wstępnej analizy informacji o uwolnieniu do środowiska toksycznych środków chemicznych, materiałów promieniotwórczych, zakaźnych czynników biologicznych i powstaniu ognisk zakażeń, a także o powstałych w następstwie takich zdarzeń skażeniach oraz o potencjalnych źródłach tych zagrożeń;
- wykrywanie skażeń - działanie realizowane w określonym rejonie i czasie w celu potwierdzenia lub wykluczenia obecności niebezpiecznych substancji i mieszanin chemicznych, materiałów promieniotwórczych i zakaźnych czynników biologicznych;
- zakażenie - skutki skażenia ludzi, zwierząt lub roślin zakaźnymi czynnikami biologicznymi.

System wykrywania zagrożeń, ostrzegania i alarmowania polega na:
- uzyskaniu informacji o zbliżaniu się lub stwierdzeniu faktu o wystąpieniu na określonym terenie zagrożenia życia i zdrowia ludzi związanego ze stosowaniem środków rażenia, wystąpienia klęsk żywiołowych, awarii obiektów technicznych, skażeń chemicznych, promieniotwórczych, zakażeń biologicznych, powodzi i pożarów lub innych podobnych zdarzeń,
- określaniu rodzaju, miejsca, skali i możliwych skutków zaistniałych zagrożeń oraz wyznaczaniu niebezpiecznych stref,
- ostrzeganiu i alarmowaniu ludności o zbliżającym się zagrożeniu oraz informowaniu o zalecanych zasadach postępowania ludności w określonej sytuacji.
Wykrywanie zagrożeń, ostrzeganie i alarmowanie ludności realizowane jest w oparciu Systemu Wykrywania i Alarmowania (SWA). System ten przygotowuje się i organizuje w czasie pokoju, a rozwija w sytuacji wystąpienia nadzwyczajnych zagrożeń ludzi i środowiska w czasie pokoju lub podczas podwyższania gotowości obronnej państwa.

 System Wczesnego Ostrzegania
Dobrze zorganizowany system ostrzegania i alarmowania musi spełniać następujące warunki:
- sygnał powinien być ogłoszony z takim wyprzedzeniem w czasie aby ludzie w odpowiednio krótkim czasie moli szybko i spokojnie wykonać określone czynności,
- ogłoszenie sygnału powinno się odbywać jednocześnie dla określonej grupy (np. uczniów w szkole),
- urządzenia alarmowe powinny być tak rozmieszczone aby zasięgi ich słyszalności wzajemnie się pokrywały,
- określona grupa ludzi (np. uczniów w szkole) powinna znać sygnały alarmowe i zasady postępowania po ich ogłoszeniu.
Ostrzeganie i alarmowanie ludności w Polsce – akty prawne
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 461, 1101, 1407,1445)
Art. 1.
Obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej.
Ustawa oraz akty wykonawcze do niej regulują kompetencje organów administracji państwowej oraz organizację i zasady funkcjonowania systemów ostrzegania i alarmowania ludności w Polsce.
Główne zadania w zakresie organizacji ochrony ludności w Polsce ustawa przypisuje strukturom Obrony Cywilnej RP.
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy centralnym organem administracji rządowej w sprawach obrony cywilnej jest Szef Obrony Cywilnej Kraju. Terenowymi organami obrony cywilnej są wojewodowie, starostowie, wójtowie lub burmistrzowie (prezydenci miast).
Do zakresu działania szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin należy kierowanie oraz koordynowanie przygotowań i realizacji przedsięwzięć obrony cywilnej przez instytucje państwowe, przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne oraz organizacje społeczne działające na ich terenie.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Szefa Obrony Cywilnej Kraju, szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin (Dz.U. z 2002 r., nr 96, poz. 850)
Zgodnie z § 3 ww rozporządzenia do zakresu działania szefów obrony cywilnej województw, powiatów i gmin, na ich obszarze działania, należy m.in..:
1) dokonywanie oceny stanu przygotowań obrony cywilnej,
2) opracowywanie i opiniowanie planów obrony cywilnej,
3) opracowywanie i uzgadnianie planów działania,
4) organizowanie i koordynowanie szkoleń oraz ćwiczeń obrony cywilnej,
5) organizowanie szkolenia ludności w zakresie obrony cywilnej,
6) przygotowanie i zapewnienie działania systemu wykrywania
i alarmowania oraz systemu wczesnego ostrzegania o zagrożeniach,
7) ...
Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. z 2007 r., nr 89, poz. 590 z późn. zm.)
Zgodnie z art. 5, ust. 2, pkt 3c organizacja systemu monitorowania zagrożeń, alarmowania i ostrzegania ludności w sytuacjach zagrożenia oraz zasady informowania ludności o zagrożeniach i sposobach postępowania podczas ich wystąpienia stanowi element Krajowego Planu Zarządzania Kryzysowego oraz odpowiednio wojewódzkich, powiatowych i gminnych planów zarządzania kryzysowego.
Z dotychczas wymienionych aktów normatywnych wynika, że organizacja systemu monitorowania zagrożeń, ostrzegania i alarmowania jest wymagana na poszczególnych szczeblach administracji rządowej i samorządowej.
Do zorganizowania ww. systemów inne przepisy prawne (m.in. ustawa – Prawo ochrony środowiska, Ustawa Prawo wodne, dyrektywa Seveso II) zobowiązały również przedsiębiorstwa, których przedmiot i zakres działalności stwarza zagrożenia dla bezpieczeństwa ludności i środowiska naturalnego.
Należą do nich np.:
- zakłady przemysłowe (zakłady o dużym ryzyku wystąpienia poważnej
awarii przemysłowej),
- obiekty hydrotechniczne,
- składowiska substancji niebezpiecznych,
- składowiska odpadów,
- itp.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2013 w sprawie systemów wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu oraz właściwości organów w tych sprawach (poz. 96)
Rozporządzenie reguluje sprawy związane z organizacją, przygotowaniem oraz sposobami funkcjonowania systemów obserwacji, pomiarów, analiz, prognozowania, powiadamiania o skażeniach na terytorium kraju w celu zapewnienia zewnętrznego bezpieczeństwa państwa oraz sprawowania ogólnego kierownictwa w dziedzinie obronności kraju.
Na podstawie rozporządzenia funkcjonuje Krajowy system wykrywania skażeń i alarmowania (KSWSiA), który obejmuje:
- System wykrywania skażeń Sił Zbrojnych RP – nadzorowany przez ministra Obrony Narodowej,
- Sieci i systemy nadzoru epidemiologicznego i kontroli chorób zakaźnych w kraju oraz krajowe punkty kontaktowe dla międzynarodowych systemów nadzoru nad zagrożeniami zdrowia lub życia dużych grup ludności – nadzorowane przez ministra właściwego ds. zdrowia,
- System stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących pomiary skażeń promieniotwórczych, których działania koordynuje prezes Państwowej Agencji Atomistyki,
- Wojewódzkie systemy wykrywania i alarmowania oraz wojewódzkie systemy wczesnego ostrzegania o zagrożeniach nadzorowane przez wojewodów,
- systemy nadzoru epizootycznego, fitosanitarnego, nadzoru nad bezpieczeństwem produktów pochodzenia zwierzęcego i paszami oraz nadzoru nad produktami rolno-spożywczymi nadzorowane przez ministrów właściwych do spraw rolnictwa i rynków rolnych oraz zdrowia.
Jednolitość i interoperacyjność funkcjonowania systemów wchodzących w skład krajowego systemu zapewniają organy, którym te systemy podlegają lub które je nadzorują. Koordynację w zakresie jednolitości i interoperacyjności funkcjonowania systemów wchodzących w skład krajowego systemu zapewnia Minister Obrony Narodowej we współpracy z ministrami właściwymi do spraw: wewnętrznych, zdrowia, administracji publicznej, rolnictwa, rynków rolnych, gospodarki morskiej, środowiska oraz gospodarki wodnej Rządowego Centrum Bezpieczeństwa.
Rozporządzenie reguluje sposoby ogłaszania sygnałów alarmowych i komunikatów ostrzegawczych:
- sygnały alarmowe: ogłoszenie alarmu, odwołanie alarmu, przekazywane w systemach alarmowania, środkach masowego przekazu i za pomocą środków sygnalizacji wizualnej,
- komunikaty ostrzegawcze: uprzedzenie o zagrożeniu skażeniami, uprzedzenie o zagrożeniu zakażeniami, uprzedzenie o klęskach żywiołowych i zagrożeniach środowiska – przekazywane za pomocą środków masowego przekazu.